Jak skończył się Brexit?

Gospodarczo źle: według różnych badań brytyjska gospodarka jest dziś o 2–8% mniejsza, niż byłaby, gdyby kraj został w Unii.

Najmocniej ucierpiały handel i inwestycje. Wielka Brytania jest jedynym państwem, które opuściło Unię, a od referendum minęło dziesięć lat, więc danych jest już dość, żeby wyciągnąć wnioski.

Co zdecydowano w 2016 roku

23 czerwca 2016 roku 51,9% głosujących opowiedziało się za wyjściem z UE, przy frekwencji 72,2%. Wielka Brytania opuściła Unię pod koniec stycznia 2020 roku, a od początku 2021 roku relacje reguluje umowa o handlu i współpracy. Towary przechodzą przez granicę bez ceł, ale z deklaracjami celnymi, świadectwami pochodzenia i kontrolami. Zwolennicy wyjścia obiecywali przede wszystkim odzyskanie kontroli nad pieniędzmi, prawem i granicami.

Ile to kosztuje

Nikt nie może zobaczyć Wielkiej Brytanii, która pozostałaby w Unii. Każdy szacunek musi ją więc odtworzyć w modelu.

• Brytyjskie biuro budżetowe OBR zakłada, że w długim okresie wydajność pracy będzie niższa o 4%, a eksport i import o około 15%.
• Badanie dla amerykańskiego NBER porównało Wielką Brytanię z grupą porównawczą zbudowaną z podobnych krajów. Wynik: pod koniec 2025 roku PKB był o 6–8% niższy niż bez Brexitu, inwestycje o 12–13%, zatrudnienie i wydajność pracy po 3–4%.
• Ekonomiści Goldman Sachs doszli w czerwcu 2026 roku, według doniesień prasowych, do około 6%, a zależnie od grupy porównawczej do 4–8%.
• Instytut NIESR szacował stratę do 2023 roku na 2–3%, a do 2035 roku spodziewa się 5–6%.

O skalę trwa spór. Krytycy, jak ekonomista Julian Jessop, zarzucają badaniu NBER, że w grupie porównawczej dużą wagę mają szybko rosnące Stany Zjednoczone, co powiększa lukę. Może więc być mniejsza. Żadne z tych badań nie wykazało jednak zysku.

Kto ponosi koszty, pokazują dane o handlu. Badacze z London School of Economics wyliczyli, że brytyjski eksport towarów był w 2022 roku o 6,4% niższy, niż byłby bez Brexitu, a eksport do UE o 13,2%. Około 16 400 firm, czyli 14% wcześniejszych eksporterów do Unii, przestało tam cokolwiek sprzedawać. U najmniejszych eksporterów sprzedaż do UE spadła o 30%. Formalności celne kosztują podobnie firmę, która wysyła jedną paletę, i tę, która wysyła sto, dlatego najmocniej uderzają w najmniejszych.

Granice i migracja

Swobodny przepływ osób z UE skończył się z początkiem 2021 roku. Imigracja jednak najpierw wzrosła. Według brytyjskiego urzędu statystycznego ONS migracja netto osiągnęła rekordowe 944 tys. osób w roku do marca 2023, głównie dzięki przyjazdom spoza Unii. W 2025 roku wyniosła według wstępnych danych 171 tys.: spoza UE przybyło netto 350 tys. osób, a obywateli UE więcej wyjechało, niż przyjechało – o 42 tys.

Wielka Brytania sama ustala dziś zasady imigracji. Zmieniło się przede wszystkim to, skąd ludzie przyjeżdżają.

Polacy na Wyspach

Brexit był dla setek tysięcy polskich rodzin sprawą bardzo praktyczną. W 2017 roku w Wielkiej Brytanii mieszkało około miliona obywateli Polski. Spis powszechny z 2021 roku naliczył w samej Anglii i Walii 743 tys. osób urodzonych w Polsce, więcej niż dziesięć lat wcześniej.

Ich prawo pobytu nie wynika już z członkostwa w Unii, tylko ze statusu, o który trzeba było złożyć wniosek w programie EU Settlement Scheme. Do końca czerwca 2026 roku obywatele Polski złożyli 1 303 282 wnioski; 960 869 zakończyło się przyznaniem stałego statusu osiedleńczego, 231 579 – tymczasowego. To liczby wniosków, a nie osób, bo część ludzi składała je więcej niż raz. Kto przyjeżdża z Polski dziś, żeby pracować, potrzebuje wizy w tym samym systemie punktowym co obywatele innych krajów.

Co Wielka Brytania zyskała

Swobodę zawierania własnych umów handlowych. Od 15 grudnia 2024 roku należy do transpacyficznego porozumienia CPTPP, a od 15 lipca 2026 roku obowiązuje jej umowa z Indiami. OBR ocenia jednak, że nowe umowy niewiele zmieniają: umowa z Australią ma dodać do PKB 0,1% w ciągu piętnastu lat.

Brytyjscy rybacy zyskali większe kwoty: umowa z UE przesunęła na brytyjską stronę kwoty połowowe warte około jednej czwartej średnich unijnych połowów na wodach brytyjskich, czyli około 146 mln funtów rocznie. W 2025 roku Londyn zgodził się jednak przedłużyć dostęp unijnych kutrów do brytyjskich łowisk do 2038 roku.

Co myślą Brytyjczycy

W czerwcu 2026 roku w badaniu YouGov 57% uznało wyjście z Unii za błąd, a 30% za słuszną decyzję. Za powrotem do UE opowiedziało się 55%, przeciw było 34%. Poparcie topnieje, gdy w pytaniu pojawia się cena: gdyby kraj musiał zrezygnować z dawnych wyjątków, na przykład w sprawie euro i strefy Schengen, za powrotem byłoby tylko 35%, a przeciw 43%. Bliższe relacje z Unią bez powrotu do niej popiera 59%.

Zbliżenie krok po kroku

Od 2024 roku Londyn znów zbliża się do Unii. Na szczycie 19 maja 2025 roku obie strony uzgodniły partnerstwo w sprawach bezpieczeństwa i obrony oraz rozpoczęcie prac nad wspólnymi normami dla żywności i programem wymiany dla młodzieży z limitem uczestników. Od 2027 roku Wielka Brytania wraca do Erasmusa+ i zapłaci za rok 2027/28 około 570 mln funtów. Porozumienia o udziale w unijnych pożyczkach obronnych SAFE nie osiągnięto.

Wielka Brytania negocjuje więc znowu część tego, co jako członek już miała – tym razem z zewnątrz i bez głosu przy stole, przy którym powstają zasady.

Co z tego wynika dla Polski

Brexit pokazał, że wyjście z Unii jest legalne i wykonalne. Pokazał też, kto za nie płaci: eksporterzy, małe firmy i ludzie, którzy ułożyli sobie życie w innym kraju. Co podobny krok oznaczałby dla Polski, liczymy w tekście Co oznaczałby polexit?

Wszystkie pytania →