Co zjednoczona Europa oznaczałaby dla rolnika?

Uczciwa odpowiedź brzmi: dziś rolnik ma prawo czuć się przegranym wspólnego rynku. A jednocześnie nikt nie zyskałby na jego dokończeniu więcej niż wieś.

Obie połowy tego zdania trzeba potraktować poważnie – po kolei.

Zacznijmy od gniewu, bo jest uzasadniony

Wskaźnik opłacalności produkcji rolnej spadł w 2025 roku do -42,9 punktu. Tona nawozów potrafi kosztować 2,5 tysiąca złotych, tona zboża – 600–700. Do tego tanie towary zza wschodniej granicy, których nie obowiązywały unijne normy, umowa z Mercosur otwierająca rynek na południowoamerykańskie mięso i papierologia, która z gospodarstwa robi biuro. Grudniowe protesty nie wzięły się z podpuszczenia – wzięły się z kalkulatora.

I jeszcze jedno trzeba przyznać wprost: gdy w 2022 roku otwarto rynek dla ukraińskiego zboża, koszty poniósł rolnik znad Wisły, a nie autorzy tamtej decyzji.

Co wieś dostaje dziś

Dopłaty bezpośrednie – za 2025 rok: 488,55 zł/ha podstawowego wsparcia, 176,84 zł/ha płatności redystrybucyjnej (premiującej mniejsze gospodarstwa), 248,16 zł/ha ekstra dla młodych rolników – plus fundusze na modernizację, które przez dwie dekady zmieniły polską wieś bardziej niż cokolwiek od uwłaszczenia. Wspólna polityka rolna to wciąż największa pozycja unijnego budżetu.

Ale pieniądze nie leczą sedna skargi. Sedno brzmi: nierówne zasady gry. Rolnik pyta, czemu ma spełniać najostrzejsze normy świata, skoro na półkę obok trafia import, który ich nie spełnia. To pytanie jest słuszne – i właśnie ono prowadzi do najciekawszego wniosku w całej tej historii.

Czego naprawdę domaga się wieś

Przetłumaczmy postulaty protestów na język ustrojowy. Szczelna granica przed towarem poniżej standardów? To wspólna, twardo egzekwowana granica celna – jedna, nie 27 nieszczelnych. Równe zasady dla importu? To wspólne normy z realną kontrolą – nowa umowa z Ukrainą już wymusza dostosowanie tamtejszej produkcji do unijnych standardów do 2028 roku i obejmuje zboża limitami jako towar wrażliwy. Silna pozycja wobec Mercosur? Pojedynczy kraj może być przegłosowany; kontynent negocjujący jednym głosem – nie.

Innymi słowy: rolnicze postulaty to w gruncie rzeczy żądanie więcej wspólnej Europy, tylko wypowiedziane językiem gniewu na tę obecną – połowiczną, w której wspólny jest rynek, ale ochrona już niezupełnie.

Uczciwe zastrzeżenie na koniec

Bardziej zjednoczona Europa oznaczałaby też więcej wspólnych wymogów i mniej krajowych wyjątków – nie ma co tego ukrywać. Ale wybór, przed którym stoi wieś, nie brzmi „wspólne zasady albo święty spokój”. Brzmi: wspólne zasady egzekwowane wobec wszystkich – albo osobne zasady tylko dla nas, z otwartym rynkiem dla reszty świata. Ten drugi wariant polska wieś właśnie przerabia. I to o nim są te protesty.

Wszystkie pytania →